| Feretiko Hint keneviri (kendir )
ipinden el tezgahında dokunan,Rize kültürüne ait,Rize
yöresinde dokunan bir bez türüdür."Rize bezi" diye de
adlandırılmakla birlikte bezin orijinal ismi "feretiko"dur.Feretiko
birçoklarının zannettiği gibi bir Rum, Gürcü kültür öğesi
değil,gerek desenlerinden, gerek tezgah prototiplerinden
gerekse ham maddesinin kendir oluşundan anlaşıldığı gibi bir
Türk kültür öğesidir.Zira Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu'nun
belirttiği gibi* eski Türkler kendir bitkisini yetiştirmiş
ve bu bitkiyi dokumacılıkta kullanmışlardır. Türklerin bu
bitkiyi elbise üretmek için kullandıkları bilinmektedir. Bu
kültürün Rize bölgesine Kuman Türklerince getirildiği tahmin
edilmektedir.
Feretiko bezi ketene göre çok ince aynı zamanda dört
kat daha dayanıklıdır.Zira pamuklu kumaşların 6 aylık
ömürlerine karşın feretiko'nun ömrü iki yıldır.
Feretiko geleneksel Türk el sanatlarından hesap işi,
kanaviçe vs.de kullanılmak üzere bu sanatların uzmanları
tarafından tavsiye edilen bir üründür.
1960'lı yıllarda, çayın Rize'ye gelmesinden önce
Rize'de hemen her evde bir feretiko tezgahı
bulunuyordu.Bugün Rize'de çay ekili olan alanlar bu tarih
öncesinde iplik elde etmekte kullanılan kendirle kaplı
idi.Kendir bitkisinden ip çıkarma işleminin oldukça zor ve
zahmetli olduğunu söyler yaşlılar...Şöyle ki Nisan ayının
ortalarına doğru mısır ekimiyle birlikte humuslu toprağa
ekilen kenevir tohumları Ağustos ortalarına doğru bir
buçuk-iki metreye ulaşınca hasat edilir.Hasat edilen kendir
ağaçları birkaç gün kabuklarının gevşeyip soyulmaya müsait
hale gelmesi için yağmura bırakılır.Rize'nin nemli ve
yağışlı iklimi keneviri istenilen hale getirmeye
müsaittir.Güneşte ağarıp yağmurda gevşeyen çubuklar
soyulduktan sonra her köyde bir yada iki tane bulunan
tokmaklarda dövülür.Sonra taraktan geçirilip ip halini
alır.İp haline getirilen kendir liflerinin sarılması için
çıkrık kullanılır.İplerin yumaklanmasıyla çözgüler
hazırlanıp hazırlanan çözgülerle feretikonun özel tezgahında
dokunup bez haline getirilir.Oluşturulan bu beze feretiko
denir.Kumaş, kalitesi,sağlıklı olması ve zarafetiyle gerek
giyim alanında, gerekse üzerine işleme yapılmak suretiyle
kullanılagelmektedir.
KENDİR
ÜRETİMİ ve RİZE BEZİ
Kendir,
yurdumuzun bir çok bölgelerinde yetişen sınai bir
bitkidir. Elyafı dışında, tohumundan da yağ üretimi
yolu ile faydalanır. Genellikle kendir elyafından
halat, ip, sicim üretilir; iklimi sayesinde ise
Rize de yetişeninden elde edilen liflerden gayet
ince iplik bükülebilmekte ve bununla da gayet ince
, nefis bezler dokunabilmektedir.
Bize verilen teknik bilgiye göre, Rize ikliminin az
güneşli ve çok yağmurlu oluşu, liflerin
sertleşmesine engel olmaktadır. Kastamonu'dakinin
halat yapımına, Rize'dekinin ince iplik ve bez
dokumasına yararlı oluşu, bundan doğmaktadır.
Feretiko
Dokumada Kullanılan Eski Tarak
Rize ırmak ve dere sularında fazla oranda ozonun
varlığı, kasarlamada bezlerin beyazlatılmasında
önemli rol oynamaktadır. Bazen beyazlatma, deniz
suyunda varolan klor sayesinde sahilde de
yapılmaktadır. Rize suları kireç tenörü ölçeği 4
dereceden düşük olduğundan bu nitelik de üretiminden
önemli rol oynamaktadır. |
| |
*Türkiyede
Çaycılık ve Turistik Sosyal Kültürel Ekonomik,Rahmi
Arer,1969
*Türk Milli
Kültürü,İbrahim Kafesoğlu,1977,ss.319
|
